Thực trạng phụ nữ khởi nghiệp gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại tỉnh Lạng Sơn

Thực trạng phụ nữ khởi nghiệp gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại tỉnh Lạng Sơn – Thực trạng, thách thức và giải pháp giai đoạn 2026–2030

Trần Thế Kiên - Chuyên gia Khởi nghiệp Quốc gia

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, các nhà khoa học, các quý đại biểu!

Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Tổ chức đã tạo điều kiện để tôi được chia sẻ một số ý kiến từ thực tiễn triển khai hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp tại tỉnh Lạng Sơn.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đang trở thành động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng như Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng với định hướng phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW. Đây là cơ hội rất lớn để phụ nữ khởi nghiệp chuyển từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình kinh doanh dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

I. THỰC TRẠNG PHỤ NỮ KHỞI NGHIỆP TẠI LẠNG SƠN

Lạng Sơn là tỉnh miền núi biên giới với hơn 80% diện tích là đồi núi; phụ nữ dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn trong lực lượng lao động. Trong những năm gần đây, phong trào phụ nữ khởi nghiệp có nhiều chuyển biến tích cực.

Có thể nhận thấy năm xu hướng nổi bật.

1.Phụ nữ khởi nghiệp ngày càng nhiều

Đối tượng khởi nghiệp hiện nay không còn chỉ tập trung ở khu vực trung tâm thành phố mà đã lan tỏa đến hầu hết các địa phương trong tỉnh. Nhiều phụ nữ đã mạnh dạn thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ kinh doanh, từng bước xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương.

Có thể kể đến một số mô hình tiêu biểu:

• -Bắc Sơn: Dầu lạc Bắc Sơn chị Thu, thịt hun khói của chị  Hồng.
• -Bình Gia: Trà hoa đậu biếc, Hợp tác xã Ngọc Na Pài, bánh củ chuối của bà Hằng.
• -Văn Quan: Khẩu sli Hà Điềm và các sản phẩm đặc sản địa phương.
• -Lộc Bình: Mô hình trồng cát sâm, sản phẩm thảo dược A Múi.
• -Đình Lập: Bún ngô Thuận Anh.
• -Tràng Định: Trà thạch đen Hải Bình, thạch đen Hồng Nhung, khâu nhục TPS Mây.
• -Văn Lãng: Hồng treo gió toàn  Thương, thạch Hạnh của chị Hạnh, heo dẻo Thơm.
• -Cao Lộc: Rượu men lá Công Sơn.
• -Chi Lăng: Trà diếp cá Lụa Vi, bột nghệ Hồng Nhung, khâu nhục Mai Sao, Trạm dừng nghỉ Hoa Hồi…
• -Hữu Lũng: HTX FAM, trà của chị Trà, nhà hàng  Diệu Linh, trà bò khai Ngọc Khuê.
• -Thành phố Lạng Sơn: Hồng Xiêm, Hiệu Hương, Nguyên Xinh, Nhà hàng Quân đội của chị Vui, Thơ Bản Tòng, bánh ngải Mai Pha của chị Yên.
• -Nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ.
• -Phát triển sản phẩm OCOP.
• -Chế biến nông sản, thực phẩm truyền thống.
• -Dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
• -Du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm.
• -Thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số.
• -Dịch vụ và phát triển kinh tế nông thôn.
• -Mỗi tỉnh xây dựng Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
• -Xây dựng cơ sở dữ liệu phụ nữ khởi nghiệp.
• -Hỗ trợ chuyển đổi số cho 100% doanh nghiệp nữ.
• -Hình thành các mô hình doanh nghiệp nữ ứng dụng AI và công nghệ số làm điểm để nhân rộng.
• -Chuyển mạnh từ hỗ trợ phong trào sang hỗ trợ theo chuỗi giá trị.
• -Tăng cường kết nối với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và chuyên gia.
• -Xây dựng các câu lạc bộ phụ nữ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại địa phương.

Các mô hình khởi nghiệp của phụ nữ tập trung chủ yếu trong các lĩnh vực:

Thực tiễn trên cho thấy phong trào phụ nữ khởi nghiệp tại Lạng Sơn đang phát triển theo hướng khai thác lợi thế bản địa, nâng cao giá trị sản phẩm đặc sản và từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của tỉnh trong giai đoạn tới.

2. Khoa học công nghệ đã bắt đầu được ứng dụng

So với 5 năm trước, phụ nữ khởi nghiệp đã biết sử dụng:Facebook , Zalo ,TikTok , Livestream , Sàn thương mại điện tử , Thanh toán điện tử , Mã QR , Tem truy xuất nguồn gốc.

Nhiều cơ sở sản xuất OCOP đã áp dụng: đóng gói hiện đại , thiết kế bao bì , quản lý bán hàng , marketing số.

Đây là tín hiệu tích cực.

3. Tuy nhiên mức độ ứng dụng công nghệ vẫn còn thấp

Qua thực tế tư vấn khởi nghiệp tại địa phương, tôi cho rằng khoảng trên 70% phụ nữ khởi nghiệp vẫn đang ở mức:

"Sử dụng công nghệ để bán hàng" chứ chưa phả ", “Khởi nghiệp dựa trên công nghệ".

Điều này thể hiện ở các điểm: chưa ứng dụng AI, chưa quản trị số, chưa phân tích dữ liệu khách hàng , chưa xây dựng thương hiệu số, chưa tự động hóa sản xuất chưa áp dụng quảnt lý tự động như tưới tiêu kiểm tra …., chưa có nghiên cứu phát triển sản phẩm mới nhiều  

4. Đổi mới sáng tạo còn mang tính cải tiến nhỏ

Phần lớn sản phẩm vẫn là Chủ Lục : na . hồi , quế , thạch đen , vịt quay , mật ong , dược liệu, 1 chút thực phẩm

Nhưng mới cải tiến: bao bì, nhãn mác, mẫu mã.

Ít sản phẩm có: công nghệ chế biến sâu, Công nghệ bảo quản , sở hữu trí tuệ , bằng sáng chế Có chị Thương , công nghệ độc quyền.

Do đó giá trị gia tăng chưa cao.

5. Hệ sinh thái hỗ trợ đang hình thành nhưng chưa đồng bộ

Lạng Sơn đã có: các chương trình hỗ trợ của Hội Liên hiệp Phụ nữ, Sở Khoa học và Công nghệ ,Sở Công Thương, Trung tâm Khuyến công, Liên minh HTX các chương trình OCOP.

Tuy nhiên các nguồn lực còn phân tán. Thiếu đầu mối điều phối chung cho hệ sinh thái khởi nghiệp phụ nữ.

II. NHỮNG RÀO CẢN LỚN

Theo tôi, hiện nay có 6 nhóm rào cản.

Thứ nhất. Thiếu tư duy kinh doanh hiện đại: Nhiều phụ nữ vẫn sản xuất theo kinh nghiệm.

Ít người xây dựng: mô hình kinh doanh, chiến lược, kế hoạch tài chính, quản trị rủi ro.

Thứ hai. Hạn chế về công nghệ: Nhiều người biết dùng điện thoại.

Nhưng chưa biết sử dụng: AI , Chát GDP, Gimnai , Canva. Các phần mềm khác

Thứ ba. Khó tiếp cận vốn: Đây vẫn là khó khăn lớn nhất.

Đặc biệt đối với: doanh nghiệp siêu nhỏ, HTX, hộ kinh doanh.

Thiếu tài sản bảo đảm khiến khả năng vay vốn hạn chế.

Thứ tư. Thiếu nhân lực chất lượng Đội ngũ lao động có kỹ năng số còn ít. Đặc biệt ở vùng sâu vùng xa. Tựu bảo nhau làm

Thứ năm. Thiếu liên kết thị trường:Nhiều sản phẩm tốt. Nhưng chưa có: thương hiệu, chuỗi phân phối , thương mại điện tử chuyên nghiệp, xuất khẩu.

Thứ sáu. Thiếu chuyên gia đồng hành: Sau các lớp tập huấn, nhiều dự án không có cố vấn dài hạn.

Đây là khoảng trống lớn của hệ sinh thái.

Dẫn đến các DN, HTX nhỏ có thể có những sai sót về sản phẩm, thạm trí sở hữu trí tuệ…..

III. ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ SẴN SÀNG CHUYỂN ĐỔI SỐ

Theo góc nhìn thực tiễn, tôi đánh giá:

Điều đó cho thấy khoảng cách giữa nhận thức và năng lực ứng dụng vẫn còn khá lớn.

IV. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIAI ĐOẠN 2026–2030

Theo tôi cần triển khai đồng bộ 6 nhóm giải pháp.

1. Hoàn thiện chính sách: Kiến nghị xây dựng:

- Chương trình hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp công nghệ vùng trung du miền núi.

- Quỹ đổi mới sáng tạo dành cho phụ nữ.

- Chính sách ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp nữ ứng dụng công nghệ.

2. Phát triển nguồn vốn

Đề nghị: 1. Quỹ bảo lãnh tín dụng. 2. Quỹ đầu tư thiên thần địa phương. 3.Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo. 4. vốn ưu đãi cho doanh nghiệp xanh.  Ngoài ngân hàng chính sách…

3. Đào tạo nhân lực số

Chuyển từ đào tạo lý thuyết sang đào tạo thực hành.

Ưu tiên: AI, Marketing số, Thương mại điện tử, Quản trị số, Phân tích dữ liệu, Kỹ năng gọi vốn.

4. Xây dựng mạng lưới cố vấn

Mỗi dự án khởi nghiệp cần có: 1. doanh nhân kèm cặp, 2. chuyên gia công nghệ, 3.chuyên gia tài chính, 4. chuyên gia marketing …..

đồng hành tối thiểu 12 tháng.

5. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Hỗ trợ: 1. đăng ký sở hữu trí tuệ, 2. tiêu chuẩn chất lượng, 3. công nghệ chế biến, 4. công nghệ bảo quản , 5. xây dựng thương hiệu, 6. nghiên cứu phát triển sản phẩm.

6. Xây dựng hệ sinh thái số

Kết nối: 1. doanh nghiệp, 2. trường đại học, 3. viện nghiên cứu, 4. ngân hàng, 5. quỹ đầu tư, 6. chuyên gia,7, nền tảng số

thành một hệ sinh thái thống nhất.

V. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

Đề nghị Trung ương: 1. Có chương trình quốc gia riêng cho phụ nữ khởi nghiệp công nghệ vùng trung du và miền núi phía Bắc. 2. Tăng ngân sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo. 3. Hình thành mạng lưới cố vấn quốc gia.

Đề nghị các địa phương:

Đề nghị Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp:

Với hội liên hiệp Phụ Nữ Việt Nam

• 1.Mô hình "5 Nhà" hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp công nghệ: Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp – Nhà đầu tư – Nhà đào tạo, trong đó người phụ nữ là trung tâm của hệ sinh thái.
• 2.Khung đánh giá mức độ trưởng thành số (Digital Maturity) dành cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ với 5 cấp độ: Khởi đầu → Kết nối → Số hóa → Tối ưu → Đổi mới sáng tạo bằng AI. Đây sẽ là điểm nhấn mới, có thể áp dụng trong các chương trình hỗ trợ của địa phương.
• 3.Đề xuất sáng kiến "Mỗi Tỉnh một Phòng Lab khởi nghiệp số cho phụ nữ" tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc. Các phòng Lab có thể cung cấp không gian làm việc, thiết bị số, cố vấn AI, đào tạo thương mại điện tử và hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP ứng dụng công nghệ. Đây là một sáng kiến mang tính chính sách, phù hợp với định hướng phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030.

KẾT LUẬN

Khởi nghiệp của phụ nữ vùng trung du và miền núi phía Bắc đang đứng trước cơ hội lớn từ chuyển đổi số và khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành động lực phát triển bền vững cần chuyển từ tư duy "hỗ trợ khởi nghiệp" sang "kiến tạo hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo", lấy phụ nữ làm trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Đối với Lạng Sơn, lợi thế về kinh tế cửa khẩu, nông nghiệp đặc sản, dược liệu, du lịch sinh thái và thương mại biên giới nếu được kết hợp với công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, thương mại điện tử và đổi mới sáng tạo sẽ mở ra một không gian phát triển mới. Mục tiêu đến năm 2030 không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, mà quan trọng hơn là hình thành đội ngũ nữ doanh nhân có năng lực công nghệ, có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế, đóng góp tích cực vào tăng trưởng xanh, kinh tế số và phát triển bền vững của địa phương.

Chân trọng cám ơn